Nowatorski eksperyment neutrinowy CERN z polskim udziałem

27 grudnia 2019, 15:18
FASERNu1 2
Projekt graficzny eksperymentu detekcyjnego FASER. Nowy detektor FASERν, będący bryłą o wymiarach 0,25x0,25x1.35 m, zostanie umieszczony w wąskim przesmyku, w sekcji frontowej głównego instrumentu FASER (żółty segment w prawym dolnym rogu schematu. Ilustracja: FASER/CERN [home.cern]

Europejska Organizacja Badań Jądrowych CERN spod Genewy przyjęła w grudniu do realizacji nowy eksperyment, który umożliwi dokładniejsze zbadanie właściwości najlżejszych z rozpoznanych dotąd cząstek materii - neutrin. Jak deklarują naukowcy, jest to pierwszy tego typu projekt przy Wielkim Zderzaczu Hadronów (LHC), który znacznie przesunie granice wiedzy o neutrinach i cząstkach subatomowych. W pracach uczestniczył Polak, dr Sebastian Trojanowski z Narodowego Centrum Badań Jądrowych (NCBJ).

Zapowiedziany niedawno eksperyment o nazwie FASERν (na końcu nazwy grecka litera "nu" - kojarzona z "neutrino") ma być nie tylko pierwszym takim detektorem w samym LHC, ale też w całej historii podobnych doświadczeń, w których dwa strumienie cząstek biegnących w przeciwległych kierunkach zderzają się ze sobą. Neutrina są najbardziej nieuchwytnymi spośród znanych nam obecnie cząstek elementarnych, dlatego przyjęty projekt eksperymentu wzbudza duże zainteresowanie wśród naukowców.

Neutrina produkowane w LHC należą do najbardziej energetycznych cząstek subatomowych tego rodzaju, jakie kiedykolwiek dotąd udało się wytworzyć człowiekowi. Są one porównywane pod tym względem z neutrinami powstały w ekstremalnych zjawiskach takich jak zderzenia wysoko energetycznych promieni kosmicznych z atmosferą ziemską. Eksperyment FASERν przy LHC ma umożliwić laboratoryjne badanie tych cząstek przy energiach wyższego stopnia.

Detektor FASERν będzie częścią większego, niedawno zatwierdzonego eksperymentu FASER, którego jednym z czterech pomysłodawców jest dr Sebastian Trojanowski związany z NCBJ oraz Uniwersytetem w Sheffield w Wielkiej Brytanii. “FASERν to wyjątkowo mały detektor w porównaniu z typowymi eksperymentami neutrinowymi” - mówi dr Trojanowski, który był bezpośrednio zaangażowany w prace przygotowawcze prowadzące do zatwierdzenia nowego detektora. „Będzie to prostopadłościan o długości nieco ponad metra i szerokości jedynie 25cm. Tak niewielki rozmiar można było uzyskać dzięki precyzyjnemu dobraniu lokalizacji detektora, w miejscu gdzie trafia przeważająca część bardzo silnej wiązki neutrin produkowanych w LHC w punkcie kolizji protonów w detektorze ATLAS” - tłumaczy polski naukowiec.

Instalację nowego detektora będzie można przeprowadzić bardzo szybko, a zbieranie pierwszych danych rozpocznie się wraz z ponownym uruchomieniem LHC już w 2021 roku. “FASERν może również utorować drogę do innych eksperymentów neutrinowych w przyszłych zderzaczach cząstek, zaś rezultaty tych eksperymentów będą mogły zostać użyte podczas planowania przyszłych, znacznie większych detektorów neutrin” - mówi dr Jamie Boyd, jeden z liderów kolaboracji FASER, na co dzień pracujący w ośrodku CERN pod Genewą.

Choć nowy detektor FASERν jest osobnym instrumentem badawczym w stosunku do głównego detektora FASER zatwierdzonego wcześniej w tym roku, współgranie obydwu części eksperymentu może odegrać kluczową rolę w prowadzonych badaniach nad fizyką neutrin. “W gronie kilku fizyków teoretyków z NCBJ oraz laboratorium SLAC w Stanach Zjednoczonych przeprowadziliśmy już pierwsze analizy ekscytujących perspektyw na odkrycie całkiem nowych cząstek elementarnych przy współudziale obu części eksperymentu FASER. Planujemy dalsze takie badania w przyszłości” - wyjaśnia dr Trojanowski.

Badania wysoko energetycznych neutrin nie tylko pomogą nam lepiej zrozumieć przebieg burzliwych zdarzeń nieustannie zachodzących na styku atmosfery ziemskiej z przestrzenią kosmiczną, lecz również rzucą więcej światła na naturę oddziaływań tych trudnych do detekcji cząstek. Teoretyczne spekulacje dotyczące istnienia neutrin sięgają lat 30. XX wieku, ale pierwsza ich eksperymentalna obserwacja nastąpiła dopiero niemal ćwierk wieku później.

W późniejszym okresie opracowano teoretycznie dość szczegółowy opis oddziaływań neutrin z innymi cząstkami materii, który nadal jednak nie został dogłębnie przetestowany eksperymentalnie, szczególnie w obszarze wysokich energii charakterystycznych dla detektora FASERν. Jednym z głównych celów eksperymentu będzie sprawdzenie, czy dokładne pomiary własności neutrin w tym zakresie energii są zgodne z przewidywaniami teoretycznymi i naszym obecnym stanem wiedzy, czy też nadszedł czas na weryfikację tych poglądów.

Badanie neutrin jest jedną ze specjalności polskich fizyków i współpracujących kilku polskich ośrodków. Między innymi Warszawska Grupa Neutrinowa, której istotną część stanowią naukowcy z NCBJ, bierze udział w wielkim eksperymencie neutrinowym T2K w Japonii i przygotowuje kolejny eksperyment z planowanym jeszcze potężniejszym detektorem HyperKamiokande. W porównaniu z wielkimi eksperymentami neutrinowymi ulokowanymi w kopalniach, jak T2K czy oceanach lub lodach Antarktydy, FASERν ma być nową jakością i powinien dać naukowcom cenne oraz relatywnie tanie narzędzie badania otaczającego nas świata.

Źródło: Narodowe Centrum Badań Jądrowych

Space24
Space24
KomentarzeLiczba komentarzy: 0
No results found.