Kopernik, Heweliusz i teleskop Scanway. Nowa wystawa Ossolineum o mapowaniu Księżyca

Od 17 do 30 października 2026 r. w Refektarzu Ossolineum zwiedzający będą mogli zobaczyć niezwykłe eksponaty spajające XVII-wieczną astronomię ze współczesnym sektorem New Space. Pośród nich znajdzie się egzemplarz przełomowego dzieła Mikołaja Kopernika (pierwotnie: „De Revolutionibus orbium coelestium”, pol. „O obrotach sfer niebieskich”), który należał do astronoma Jana Heweliusza. Jest to trzecie wydanie (1617 r.), które ukazało się w Amsterdamie pod zmienionym tytułem „Astronomia instaurata”.

Zaprezentowane zostanie także dzieło samego Heweliusza, autora map Księżyca i wynalazcy polemoskopu – pierwowzoru późniejszych peryskopów. Jest to pierwsze wydanie traktatu „Selenographia: sive Lunae descriptio” z 1647 roku – dzieła, które położyło fundamenty pod nowoczesną kartografię Srebrnego Globu.

Ekspozycja połączy bezcenne starodruki z najnowocześniejszymi polskimi technologiami kosmicznymi, pokazując, że ludzka potrzeba poznawania Wszechświata jest uniwersalna. Współczesność i przyszłość badań kosmicznych będzie reprezentować na wystawie model inżynieryjny teleskopu SOP 120 M (Scanway Optical Payload) – zaawansowanego instrumentu optycznego stworzonego do obserwacji i mapowania powierzchni Księżyca.

Połączenie unikatowych starodruków z nowoczesnymi technologiami kosmicznymi stanowi bezpośrednią kontynuację idei przyświecających powstaniu Ossolineum. „Fundator naszej instytucji, Józef Maksymilian Ossoliński, powierzył nam misję gromadzenia i przekazywania dziedzictwa naukowego i kulturowego kolejnym pokoleniom. W naszych zbiorach znajduje się około 70 tysięcy starodruków, w tym kluczowe dzieła dla historii światowej astronomii – autorstwa Kopernika, Brahego, Keplera, Galileusza czy Heweliusza. Nawiązanie współpracy z liderami branży New Space to współczesna realizacja tej misji. Pokazujemy, że dawne dziedzictwo i najnowsze technologie dotykają tej samej, uniwersalnej potrzeby badania świata” – podkreśla dr Łukasz Kamiński, dyrektor Ossolineum.

Scanway S.A. to wrocławska spółka specjalizująca się w projektowaniu i produkcji zaawansowanych instrumentów optycznych wykorzystywanych w misjach kosmicznych. Uczestniczy również w międzynarodowych projektach księżycowych, rozwijając technologie pozwalające na szczegółowe obrazowanie i analizę powierzchni Księżyca.

W grudniu 2024 r. Scanway nawiązał współpracę z amerykańską spółką Intuitive Machines, jednym z liderów komercyjnej eksploracji Księżyca. W ramach tej współpracy jako pierwsza polska firma dostarczy instrument optyczny do komercyjnej misji księżycowej. Teleskop SOP 120 M, którego model inżynieryjny prezentowany jest na wystawie w Ossolineum, będzie służył do mapowania powierzchni Księżyca, w tym identyfikacji występujących na niej minerałów.

W ramach tej samej misji, na zlecenie Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), Scanway opracuje również system przetwarzania obrazów Księżyca. Będzie to pierwszy tego typu komercyjny system w Europie, umożliwiający europejskiemu sektorowi kosmicznemu wykorzystanie danych pozyskiwanych podczas amerykańskiej misji księżycowej.

„Nasza współpraca z Intuitive Machines oraz Europejską Agencją Kosmiczną zapewni Europie dostęp do kluczowych zobrazowań powierzchni Księżyca. System przetwarzania danych, który tworzymy, będzie pierwszym tego typu komercyjnym rozwiązaniem w Europie. Dostarczymy zarówno instrument optyczny do mapowania, jak i kompleksowy system przetwarzania danych. Według naszej wiedzy, takie połączenie to unikalne rozwiązanie na europejskim rynku” – tłumaczy dr inż. Mikołaj Podgórski, Chief Operating Officer Scanway S.A.

Scanway uczestniczy również w międzynarodowej misji MANI, realizowanej pod kierownictwem Uniwersytetu Kopenhaskiego we współpracy m.in. z duńską firmą Space Inventor. Spółka opracuje i dostarczy instrument optyczny dla orbitera, który będzie mapować powierzchnię Księżyca z bardzo wysoką rozdzielczością, umożliwiając szczegółowe badania właściwości regolitu. Pozyskane dane mogą wspierać przygotowania do przyszłych misji księżycowych.

„Mapa Księżyca, mimo stuleci obserwacji i badań, nadal pozostaje niedokończona. Każda kolejna generacja technologii pozwala nam poznawać jego powierzchnię z większą dokładnością, a dziś coraz większą rolę w tym procesie odgrywają również prywatne firmy technologiczne. Polskie przedsiębiorstwa, w tym Scanway, dostarczają rozwiązania wykorzystywane w międzynarodowych misjach kosmicznych” – skomentował dr inż. Jędrzej Kowalewski, prezes zarządu Scanway S.A.

”Współpraca z Ossolineum pozwala nam pokazać tę ciągłość – od dorobku Kopernika i Heweliusza po współczesne technologie kosmiczne powstające we Wrocławiu. To również przykład, jak historyczne dziedzictwo naukowe łączy się dziś z rozwojem nowoczesnego sektora gospodarki” – prezes zarządu Scanway.

Źródło: Scanway