- WIADOMOŚCI
Pierwsze światło największego polskiego teleskopu optycznego

Autor. CAMK PAN
Największy polski teleskop optyczny wykonał pierwsze testowe obserwacje astronomiczne. Instrument został zainstalowany na pustyni Atakama w Chile, w obserwatorium zarządzanym przez Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN.
Teleskop o średnicy zwierciadła 2,5 m na początku listopada wykonał pierwsze zdjęcia nieba. To jeden z etapów przygotowań do regularnych obserwacji naukowych – oficjalne uruchomienie teleskopu ma nastąpić w kwietniu 2027 r. – podano w komunikacie nadesłanym przez Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN (CAMK PAN).
Instrument dołączył do zespołu teleskopów Obserwatorium Cerro Murphy, położonego na pustyni Atakama, w jednym z najlepszych na świecie miejsc do prowadzenia badań astronomicznych. Obserwatorium, którym kieruje prof. Grzegorz Pietrzyński z CAMK PAN, funkcjonuje na terenie Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO).
CAMK PAN podało, że budowę teleskopu umożliwił grant ERC Synergy, a rozwój infrastruktury obserwatorium i jego wyposażenia naukowego wspiera Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Instrument ma zwiększyć możliwości badawcze polskiego obserwatorium.
„Pierwsze światło teleskopu o średnicy 2,5 metra ma dla nas znaczenie szczególne. Po niemal sześćdziesięciu latach możemy powiedzieć, że marzenie kilku pokoleń polskich astronomów wreszcie się spełnia. Jest to powód do dumy, ale przede wszystkim ogromna szansa dla polskiej astronomii. Dzięki determinacji prof. Grzegorza Pietrzyńskiego i jego zespołu oraz wsparciu krajowych i europejskich instytucji finansujących badania naukowe powstał nowoczesny teleskop, który będzie służył kolejnym pokoleniom badaczy” – powiedział, cytowany w materiale prasowym, dyrektor CAMK prof. Rafał Moderski.
Polscy astronomowie zaczęli zabiegać o własny duży teleskop w latach 50. XX w. W 1968 roku, dzięki staraniom prof. Włodzimierza Zonna, zamówiono w niemieckich zakładach Zeissa teleskop o średnicy zwierciadła 2 m. Miał stanąć w Centralnym Obserwatorium Astronomicznym w okolicach Belska pod Grójcem. Otwarcie tej placówki planowano na rok 1973, w 500. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Jednak plan ten się nie powiódł – w 1970 r. zerwano kontrakt z Zeissem, a środki na budowę obserwatorium nigdy nie zostały przekazane.
Budowę teleskopu i jego kopuły umożliwił dopiero grant ERC Synergy, przyznany międzynarodowemu zespołowi kierowanemu przez prof. Pietrzyńskiego. Projekt UniverScale, realizowany w CAMK PAN, otrzymał dofinansowanie w wysokości ok. 15 mln euro. Teleskop jest najważniejszym elementem infrastruktury badawczej powstającej w ramach tego projektu.
Instrument wykonała austriacka firma ASA Astrosysteme GmbH. Dla producenta jest to największa konstrukcja w historii firmy.
„Wiele firm realizowało przy tym projekcie swoje marzenia, a my na tym skorzystaliśmy. Mamy niezwykle nowoczesny teleskop i imponującą kopułę, która spełnia najwyższe standardy techniczne, a przy tym wyróżnia się futurystycznym wyglądem” – zaznaczył, również cytowany w komunikacie, prof. Grzegorz Pietrzyński.
Powstanie teleskopu jest rezultatem wieloletniego rozwoju Obserwatorium Cerro Murphy. Wsparcie MNiSW umożliwiło rozwój infrastruktury obserwacyjnej i stworzyło podstawy do realizacji projektu w ramach grantu ERC Synergy. Wsparcie ministerialne obejmuje również utrzymanie obserwatorium oraz zakup nowoczesnych instrumentów naukowych, w tym kamery optycznej, spektrografu wysokiej rozdzielczości i kamery podczerwonej. Kamera powstaje we współpracy z Uniwersytetem Johnsa Hopkinsa (USA), a spektrograf jest budowany przez nowozelandzką firmę KiwiStar Optics.
„Wspieranie przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego takich projektów jest kluczowe dla rozwoju polskiej nauki. Z ogromnym szacunkiem myślę o wszystkich osobach pracujących w Obserwatorium Cerro Murphy, bo to dzięki ich pracy możliwe jest realizowanie tak ambitnych przedsięwzięć. Liczę, że nowy teleskop pomoże nam przesunąć granice poznania i stanie się urządzeniem, dzięki któremu wykształcimy kolejne pokolenia naukowców” – stwierdził dyrektor Departamentu Innowacji i Rozwoju w MNiSW Michał Doligalski.
Obecnie astronomowie uruchamiają nowy sprzęt i testują jego możliwości. Jak poinformowano w komunikacie, jednym z pierwszych obiektów obserwowanych przez nowy teleskop była galaktyka spiralna NGC 300. To właśnie od niej w 1999 r. rozpoczęły się obserwacje realizowane w ramach projektu Araucaria. Teraz astronomowie powrócili do galaktyki NGC 300 – obiektu w gwiazdozbiorze Rzeźbiarza, odległego od Ziemi o ok. 6,5 mln lat świetlnych. W efekcie pracy nowego teleskopu powstał m.in. obraz NGC 300, złożony z fotografii wykonanych w różnych filtrach podczas kilku nocy.

Autor. CAMK PAN
Zaangażowani w Araucarię badacze dokonali m.in. niezwykle dokładnych pomiarów odległości do pobliskich galaktyk, w tym Wielkiego Obłoku Magellana. W 2014 r. ten projekt zajął drugie miejsce w ogólnopolskim plebiscycie „Nauka to wolność” na najważniejsze osiągnięcie naukowe wolnej Polski. Resort nauki zorganizował ten plebiscyt z okazji 25. rocznicy przemian ustrojowych w Polsce.
Źródło: CAMK PAN

![Wizualizacja misji JUpiter ICy moons Explorer. Ilustracja: ESA/AOES [esa.int]](https://cdn.defence24.pl/2020/04/02/320x180px/Kbe8H2kx1Hrr0kiNfGolXgg206lWAiRKE0v5xIap.xlzw.webp)














Starty rakiet
Zobacz więcej