Starlink w Polsce. Nowy filar bezpieczeństwa państwa? [WYWIAD]

W obliczu rosnących wyzwań związanych z bezpieczeństwem państwa oraz infrastrukturą krytyczną, niezawodna łączność staje się kluczowym elementem funkcjonowania administracji publicznej, służb ratunkowych, wojska i sektora energetycznego. Obecna sytuacja geopolityczna oraz obowiązujące przepisy prawne, w tym regulacje dotyczące ochrony ludności cywilnej, dodatkowo zwiększają zapotrzebowanie na stabilne i bezpieczne usługi telekomunikacyjne.

Obecnie jednym z najlepiej rozwiniętych tego typu rozwiązań jest Starlink firmy SpaceX. Jakie znaczenie może mieć dla bezpieczeństwa Polski? O tym rozmawialiśmy z Zygmuntem Łodzińskim, wiceprezesem polskiej firmy VISIONCUBE S.A., pełniącej rolę Autoryzowanego Resellera Starlink w naszym kraju.

Mateusz Mitkow, redaktor prowadzący Space24.pl: W ostatnich latach Starlink znacznie się rozwinął jako system i usługa. Jakie możliwości daje użytkownikom i czym wyróżnia się na tle innych rozwiązań satelitarnych?

Zygmunt Łodziński, wiceprezes VISIONCUBE: Starlink wyróżnia się przede wszystkim tym, że jest usługą dostępną masowo i w relatywnie przystępnej cenie. To, w mojej ocenie, kluczowy element, który decydenci na najwyższym szczeblu powinni uwzględniać przy projektowaniu architektury łączności państwowej. Systemy komunikacyjne powinny być budowane zgodnie z modelem PACE (Primary, Alternate, Contingency, Emergency), wykorzystywanym od lat w strukturach wojskowych. Oznacza to planowanie warstwowej, redundantnej łączności, w której segment satelitarny stanowi jeden z istotnych filarów.

Starlink to rozwiązanie o bardzo dużej skali. Docelowa konstelacja, obejmująca około 22 tysięcy satelitów (na ten moment SpaceX uzyskał pozwolenia na rozmieszczenie blisko 12 000 satelitów) na niskiej orbicie okołoziemskiej, ma realną szansę zostać ukończona szybciej niż konkurencyjne projekty, w tym europejski IRIS². Z tego względu warto traktować to rozwiązanie pragmatycznie i analizować jego możliwości w szerszym kontekście systemowym.

Starlink to nie tylko dostęp do Internetu w rozumieniu konsumenckim. To również łącza warstwy drugiej i trzeciej modelu OSI (Open Systems Interconnection), które coraz częściej znajdują zastosowanie w środowisku biznesowym i instytucjonalnym. Widoczna jest duża potrzeba uporządkowanej komunikacji i edukacji rynku, a więc takiego wyjaśnienia, w jakich scenariuszach segment satelitarny może być realnym narzędziem operacyjnym.

Zastosowania tego rozwiązania są bardzo szerokie. Przykładowo, firma budowlana organizująca zaplecze kontenerowe na placu budowy potrzebuje prywatnej łączności warstwy drugiej, aby zapewnić dostęp do systemów bazodanowych, dokumentacji projektowej, map czy systemów archiwizacji. Nawet tak prozaiczna funkcjonalność jak zdalne wydrukowanie dokumentu w biurze, w którym fizycznie się nie przebywa, wymaga stabilnego i bezpiecznego dostępu do infrastruktury IT. To prosty, ale bardzo czytelny scenariusz biznesowy.

Obecnie konstelacja liczy ponad 9 tysięcy satelitów, a liczba użytkowników sięga około 10 milionów. Wśród nich znajdują się zarówno innowatorzy, jak i klienci biznesowi. Starlink nie powinien być nadal postrzegany wyłącznie jako rozwiązanie konsumenckie. Dostępne plany biznesowe zapewniają gwarantowany dostęp do konstelacji satelitarnej, co z perspektywy organizacji ma kluczowe znaczenie operacyjne.

Należy przy tym rozróżnić dwie kwestie: dostęp do konstelacji oraz przepustowość. Starlink gwarantuje dostęp do sieci satelitarnej, natomiast rzeczywista przepustowość zależy od parametrów terminala naziemnego oraz aktualnego obciążenia konstelacji. Wraz z rozbudową systemu do docelowej liczby ponad 20 tysięcy satelitów znacząco wzrośnie całkowita pojemność sieci, co w praktyce ograniczy ryzyko przeciążeń na poziomie systemowym.

Starlink bardzo intensywnie odpowiada na oczekiwania rynku i potrzeby biznesowe. Przykładem jest rozwój mechanizmów pozwalających terminalowi komunikować się równolegle z więcej niż jednym satelitą i płynnie przełączać się między nimi w zależności od jakości ścieżki transmisyjnej czy potencjalnych przesłonięć fizycznych. To istotny krok w kierunku stabilnej komunikacji w czasie rzeczywistym.

Kilka lat temu, gdy pierwsze terminale trafiały na rynek, podczas przełączania między satelitami zdarzały się krótkotrwałe przerwy w transmisji, zauważalne w usługach real-time. Obecnie proces ten jest praktycznie niezauważalny dla użytkownika, co oznacza, że nie ma potrzeby wspierania połączenia dodatkowym medium, np. siecią GSM, wyłącznie w celu maskowania przerw. To pokazuje, że technologia dynamicznie dojrzewa i coraz lepiej odpowiada na wymagania środowisk biznesowych oraz instytucjonalnych.

Czy system prawny w Polsce i Unii Europejskiej nadąża za skalą i dynamiką rozwoju takich projektów usług jak Starlink, czy jednak wymaga pewnego rodzaju dostosowań?

Rynek musi mieć świadomość, że Starlink nie jest zakupem „pudełka”, lecz usługą telekomunikacyjną. To zasadnicza różnica. W tym obszarze wciąż jest dużo pracy edukacyjnej do wykonania. Widzimy zapytania sprowadzające się do modelu: „chcemy kupić urządzenie z abonamentem na 36 miesięcy”. Natomiast gdy pojawia się kwestia umowy, regulaminu świadczenia usług czy zgodności z obowiązującym prawem, często spotykamy się z brakiem zrozumienia, że to element integralny takiego wdrożenia.

Dlatego w programach szkoleniowych, szczególnie dla osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i infrastrukturę krytyczną, powinien znaleźć się przynajmniej wysokopoziomowy komponent dotyczący prawa telekomunikacyjnego oraz praktycznych konsekwencji jego stosowania. Mówimy o usługach regulowanych, podlegających określonym reżimom prawnym, zarówno krajowym, jak i unijnym.

Z perspektywy producenta również widać, jak duże znaczenie mają kwestie regulacyjne. W strukturach SpaceX, w segmencie odpowiedzialnym za Starlink – obejmującym sprzęt i usługę – jednym z najszybciej rozwijających się obszarów jest dział Compliance. Wynika to z konieczności ciągłego dostosowywania się do odmiennych systemów prawnych w poszczególnych państwach. Każdy rynek ma swoją specyfikę regulacyjną, a globalny operator musi te wymagania spełniać równolegle w wielu jurysdykcjach.

Czy obecnie Starlink należy już postrzegać nie jako technologię awaryjną, tylko jako pełnoprawny element architektury bezpieczeństwa państwa?

Zdecydowanie tak. I to nie tylko w kontekście ogólnego bezpieczeństwa państwa, lecz również bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej oraz stabilności systemów finansowych. Mówimy szerzej o ciągłości działania usług kluczowych z punktu widzenia funkcjonowania społeczeństwa.

Segment satelitarny nie powinien być traktowany wyłącznie jako rozwiązanie „na czarną godzinę”. Powinien stanowić jeden z trwałych komponentów wielowarstwowej architektury łączności, szczególnie tam, gdzie wymagana jest wysoka dostępność i odporność na zakłócenia.

Dobrym przykładem są sytuacje kryzysowe, takie jak powódź na Dolnym Śląsku w 2024 roku. Oczywiście łączność satelitarna umożliwia szybkie odtworzenie komunikacji dla służb mundurowych i ratunkowych na terenach objętych katastrofą. Jednak równie istotny jest wymiar cywilny. Obywatele muszą mieć możliwość realizacji recept, dostępu do środków finansowych w bankomatach czy korzystania z podstawowych usług administracyjnych. To elementy bezpośrednio wpływające na poczucie bezpieczeństwa i komfort życia.

Dlatego podmioty odpowiedzialne za infrastrukturę krytyczną – w tym sektor finansowy, ochrona zdrowia czy administracja publiczna – powinny uwzględniać segment satelitarny jako realny komponent swojej strategii ciągłości działania, a nie jedynie jako rozwiązanie incydentalne. Współczesna architektura odporności systemowej wymaga dywersyfikacji mediów transmisyjnych, a łączność satelitarna stanowi dziś dojrzałą technologię, która może tę rolę pełnić.

Czy komercyjne systemy satelitarne, takie jak Starlink, powinny zostać formalnie włączone do architektury systemów Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej jako element infrastruktury krytycznej?

Tak, ponieważ Starlink ma w tym obszarze bardzo szerokie spektrum zastosowań operacyjnych. Przykładowo można wyposażyć pojazdy techników obsługujących infrastrukturę przesyłowo-energetyczną czy kolejową – w mobilne terminale satelitarne, które zapewnią stały dostęp do systemów diagnostycznych, dokumentacji technicznej oraz narzędzi raportowych w terenie.

Coraz częściej pojawia się również potrzeba wykorzystania dronów do inspekcji infrastruktury. W naturalny sposób rodzi to konieczność stabilnej transmisji obrazu w czasie rzeczywistym. Łączność satelitarna staje się wtedy realnym nośnikiem danych, szczególnie w lokalizacjach, w których infrastruktura naziemna jest ograniczona, uszkodzona lub przeciążona.

Widzimy także przypadki tzw. fiber cut, czyli fizycznych uszkodzeń sieci światłowodowych – również w dużych aglomeracjach, takich jak Warszawa. W takich sytuacjach Starlink umożliwia szybkie zestawienie łącza podkładowego pomiędzy lokalizacjami i przywrócenie ciągłości działania systemów. To istotny element budowania odporności infrastrukturalnej.

Z perspektywy firmowej szczególną uwagę zwracamy na ustawę o Ochronie Ludności i Obronie Cywilnej. W tym kontekście łączność satelitarna może pełnić kilka funkcji. Po pierwsze, jako rozwiązanie stacjonarne dla Centrów Zarządzania Kryzysowego. Po drugie, w postaci mobilnych zestawów dla kadry zarządzającej, która działa w terenie. Utrzymanie tzw. pętli decyzyjnej wymaga nie tylko łączności głosowej, ale także bezpiecznego przesyłania dokumentów, dostępu do systemów informatycznych oraz wideokomunikacji. To jeden z kluczowych obszarów zastosowań.

Kolejnym kluczowym zastosowaniem jest zapewnienie łącza transportowego dla systemów radiowych. W segmencie trunkingowym zapadła decyzja, że policyjny system TETRA staje się elementem bezpiecznej łączności państwowej, a specyfika tego rozwiązania wymaga zapewnienia niezawodnej warstwy IP pomiędzy stacjami bazowymi. Tradycyjnie realizuje się to w oparciu o łącza światłowodowe, np. w technologii MPLS, z pominięciem Internetu publicznego. Możliwe jest również wykorzystanie sieci komórkowych z prywatnym APN, choć i one w dużej mierze opierają się na infrastrukturze światłowodowej. Alternatywą jest zestawienie łącza L2 over Satellite z wykorzystaniem technologii Starlink, co pozwala uniezależnić się od infrastruktury naziemnej i zwiększyć poziom redundancji.

Równie ważnym, choć rzadziej publicznie zagadnieniem są systemy alarmowania, w tym systemy syren. Państwo przeznacza znaczące środki w budowę pokrycia terytorialnego, jednak kluczowe pozostaje pytanie o stabilny i odporny kanał dostarczenia sygnału sterującego. Rozważane są różne koncepcje, od sieci LoRa (Long Range), przez prywatne 5G, po dedykowane łącza MPLS czy wykorzystanie systemu TETRA. W tym przypadku priorytetem nie jest wysoka przepustowość, lecz stabilność i niezawodność dostępu, dlatego segment satelitarny powinien być elementem tej dyskusji. Architektura powinna opierać się na co najmniej dwóch lub trzech niezależnych mediach transmisyjnych, tak aby zminimalizować ryzyko utraty funkcjonalności w sytuacji kryzysowej.

Jakie warunki musiałyby zostać spełnione, aby Starlink został włączony do systemów OLiOC?

Warunków wdrożenia jest wiele – jednak w mojej ocenie – mają one przede wszystkim charakter organizacyjny, a nie techniczny. Obecnie znajdujemy się na etapie, w którym struktura przepływu informacji z poziomu centralnego do samorządowego jest dość złożona i mało elastyczna. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wydaje rozporządzenia o charakterze ogólnym – określają one, że system ma funkcjonować, wskazują jego podstawowe założenia, takie jak obsługa komunikacji głosowej, wideo, transmisja danych czy możliwość szyfrowania. Nie przekłada się to jednak na precyzyjne wytyczne dotyczące tego, jakie konkretne rozwiązania jednostki samorządu terytorialnego powinny nabywać i wdrażać.

W mojej opinii potrzebne są jasne rekomendacje dla gmin i powiatów. Oczywiście jako podmioty rynkowe możemy wspierać dialog na poziomie ministerialnym i prezentować dostępne technologie, ale każdy dostawca będzie przedstawiał własną narrację produktową. Trudno zagwarantować, że będzie ona w pełni spójna ze strategią szczebla centralnego. Dlatego zasadne byłoby opracowanie oficjalnych rekomendacji, niekoniecznie sztywnych katalogów zakupowych, lecz dokumentów wskazujących, jakie klasy rozwiązań wpisują się w architekturę bezpiecznej łączności państwowej.

Co istotne, takie podejście nie powinno ograniczać się wyłącznie do segmentu satelitarnego. Powinno obejmować wszystkie warstwy systemu bezpiecznej łączności, tak, aby samorządy miały jasny obraz docelowej architektury i wiedziały, jak ich lokalne inwestycje wpisują się w model ogólnokrajowy.

Kolejną kwestią jest usprawnienie komunikacji pomiędzy wojewodami, starostwami i gminami. Z rozmów z przedstawicielami samorządów wynika, że często długo oczekują na informacje zwrotne. Jednocześnie należy pamiętać, że w wielu jednostkach zadaniami z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej zajmuje się jedna osoba, czasem w niepełnym wymiarze czasu pracy, a katalog obowiązków wynikających z ustawy jest bardzo szeroki i wykracza daleko poza obszar telekomunikacji.

W pierwszym etapie wdrażania przepisów przeprowadzono szkolenia dotyczące procedur postępowania. To krok w dobrym kierunku. Natomiast oprócz wskazywania obowiązków i potencjalnych konsekwencji ich niewypełnienia, potrzebna jest również praktyczna „mapa drogowa”, a więc jasne wskazanie, w jaki sposób samorządy mają dojść do stanu docelowego. Samo egzekwowanie terminów bez wsparcia koncepcyjnego i operacyjnego nie będzie wystarczające.

Z naszych rozmów wynika także istotny wątek, który nie jest wprost zapisany w ustawie. Jednym aspektem jest komunikacja dla administracji i służb zarządzania kryzysowego. Drugim – komunikacja dla obywateli. W sytuacji kryzysowej państwo powinno zapewnić obywatelom minimalny poziom komfortu i dostępu do informacji. W społeczeństwie silnie uzależnionym od łączności cyfrowej oznacza to również potrzebę zapewnienia dostępu do Internetu.

Praktycznym rozwiązaniem mogłyby być mobilne punkty Wi-Fi aktywowane w trybie kryzysowym. Pojawił się słuszny postulat, aby edukować obywateli, że w przypadku alarmu, np. uruchomienia syren, powinni kierować się do wyznaczonych miejsc: budynków użyteczności publicznej czy remiz Ochotniczych Straży Pożarnych. Tam mogliby uzyskać informacje, ewentualne schronienie oraz możliwość wykonania podstawowego połączenia telefonicznego. Technicznie wdrożenie satelitarnych hotspotów w takich lokalizacjach jest stosunkowo proste. Usługa mogłaby pozostawać w gotowości i być aktywowana w trybie awaryjnym w momencie wystąpienia zdarzenia. Takie podejście wzmacniałoby nie tylko odporność systemową państwa, ale również realne poczucie bezpieczeństwa obywateli.

Za projektem Starlink stoi firma SpaceX kierowana przez Elona Muska, którego publiczne działania bywają często kontrowersyjne. W ostatnim czasie pojawiła się debata na temat jego wpływu na bezpieczeństwo państw korzystających z usług Starlink. Czy Elon Musk mógłby w praktyce „wyłączyć” Starlinka np. w Polsce?

Jeżeli korzystamy z usługi zgodnie z regulaminem, operator nie ma powodu jej wyłączyć. Kluczowa w tym kontekście jest wiedza z zakresu prawa telekomunikacyjnego. Operator może wyłączyć usługę wyłącznie wtedy, gdy użytkownik łamie regulamin lub przepisy prawa. Nie ma więc powodów do obaw, że ktoś zrobi to arbitralnie, bez powodu. Co więcej, w przypadku jakichkolwiek poważniejszych sporów, istnieją mechanizmy dyplomatyczne pomiędzy Polską a krajem macierzystym operatora (w tym wypadku USA), które pozwalają rozwiązywać takie sytuacje na drodze międzyrządowej. Można to porównać do ruchu drogowego: dopóki jedziemy zgodnie z przepisami, policja nie zatrzyma nam prawa jazdy.

Warto odnieść się do doświadczeń ukraińskich. Format usługi Starlink jest tam bardzo prokliencki i szybko dostosowywany do potrzeb użytkowników. Przykładowo, niedawno uruchomiono serwis rejestracji terminali na Ukrainie – urządzenia niezarejestrowane w tym systemie po prostu nie działają. Innym przykładem jest ograniczenie prędkości pracy terminali w określonych lokalizacjach. Po konsultacjach z Ministerstwem Obrony Narodowej Ukrainy ustalono, że w pewnych przypadkach należy ograniczyć prędkość transmisji, np. w celu uniemożliwienia wykorzystania dronów do namierzania celów. Dzięki temu ważniejsze pozostaje zapewnienie komunikacji głosowej i danych w ruchu, np. dla cywilów lub służb ratunkowych.

Należy przy tym pamiętać, że w przypadku zastosowań typu „dual use” wymagane jest dodatkowe zezwolenie, np. ze strony Kongresu USA. Pierwotnie terminale Starlink na Ukrainę trafiały wyłącznie w celach humanitarnych, a dalsze ich użycie wynikało z realiów wojennych. To doświadczenie pokazuje, że Starlink może być bezpiecznie wykorzystywany, pod warunkiem przestrzegania prawa i odpowiednich procedur, co rozwiewa wiele wątpliwości dotyczących bezpieczeństwa tej technologii.

A czy istnieją jakieś scenariusze, w których Starlink mógłby zostać wyłączony, ograniczony lub ta usługa by została wstrzymana?

Należy pamiętać, że Starlink jest firmą prywatną, nastawioną na osiąganie zysku. Wyłączenie usługi bez uzasadnionej przesłanki, np. naruszenia regulaminu, byłoby strzałem w stopę całego rynku, który został zbudowany za miliony, a nawet miliardy dolarów. Taki scenariusz natychmiast podważyłby postrzeganie marki jako zaufanego dostawcy, a wizja SpaceX dotycząca rozwoju systemu zostałaby poważnie zachwiana.

Cel Starlinka nie ogranicza się wyłącznie do zapewnienia szerokopasmowego Internetu w dowolnym miejscu na świecie. Firma testuje również usługę Direct-to-Cell – która pozwoli korzystać z telefonu komórkowego jako terminala satelitarnego. To ma znaczenie zwłaszcza w regionach pozbawionych infrastruktury naziemnej, takich jak niektóre obszary w Stanach Zjednoczonych, Afryce czy Australii. Wyłączenie usługi podważyłoby tę wizję i zdolność realizacji projektu.

Patrząc holistycznie, Starlink wpisuje się w szerszą wizję Elona Muska. Docelowo system ma stanowić pomost komunikacyjny między Ziemią a przyszłymi osadami na Księżycu czy Marsie. Takie miasta będą wymagały niezawodnej komunikacji z Ziemią – nie przez tysiące kilometrów światłowodów, ale właśnie przez konstelację Starlink. Dlatego inwestycje Elona Muska w fotowoltaikę, transport elektryczny czy infrastrukturę kosmiczną są ze sobą spójne – wszystkie służą tej samej, dalekosiężnej strategii.

W praktyce oznacza to, że zaufanie do Starlinka jako dostawcy szerokopasmowego Internetu jest fundamentem całego modelu biznesowego SpaceX. Bez klientów i przychodów z tej usługi nie byłoby możliwe finansowanie rozwoju rakiet ani realizacja bardziej ambitnych planów kosmicznych. Rozwój Starlinka jest zatem jednocześnie napędem dla całego ekosystemu inwestycji Muska.

W jaki sposób można budować odporność transmisji danych niezależnie od konkretnego operatora? Czy firma VISIONCUBE ma na to rozwiązanie?

Posiadamy na to własne, autorskie rozwiązanie – budowę łączy warstwy drugiej za pośrednictwem sieci satelitarnej (Layer 2 over Satellite; L2oS). To ciekawe, bo przemysł kosmiczny dynamicznie się rozwija, a nasze rozwiązanie zostało zaprojektowane w taki sposób, aby w przyszłości mogło być agnostyczne wobec operatora satelitarnego.

Oznacza to, że jeśli pojawią się nowi dostawcy oferujący szeroko dostępne, terenowo i cenowo atrakcyjne rozwiązania, nasza infrastruktura będzie mogła je obsłużyć. Przykładowo, jeśli klient chciałby zbudować łącze typu MPLS w segmencie satelitarnym, możemy je stworzyć, wykorzystując zarówno infrastrukturę SpaceX, jak i dowolnego innego operatora, który w danym momencie będzie dostępny.

Obecnie mówi się głośno o planach firmy Amazon, która zamierza wejść na europejski rynek satelitarny za sprawą projektu „Amazon Leo” – nie widzę przeszkód, aby jego system został wpięty w nasze łącza warstwy drugiej. Podobnie można wykorzystać infrastrukturę Eutelsatu lub inne rozwiązania geostacjonarne. Oczywiście mają one inne zastosowania, ale możliwe jest wybudowanie podkładowych łączy niewidocznych z punktu widzenia Internetu, które wspierają różnego rodzaju usługi w segmencie satelitarnym.

A do jakich odbiorców jest skierowana ta usługa?

Usługa jest przystępna cenowo i skierowana do każdego, komu zależy na fizycznym bezpieczeństwie łączy. Ponieważ jest to łącze warstwy drugiej, nie ingerujemy w systemy bezpieczeństwa klienta. Udostępniamy podkład, na który organizacja może nałożyć własne zabezpieczenia. Nie chodzi o rewolucję w podejściu dużych organizacji do bezpieczeństwa, lecz o zapewnienie dodatkowej warstwy ochrony.

Dlatego całe spektrum klientów, o którym wspominałem wcześniej, w tym świadome organizacje typu enterprise, powinny rozważyć inwestycję w takie rozwiązanie. Myślenie, że dwa backupy światłowodowe w zupełności wystarczą, może sprawdzać się w czasie pokoju, ale w niestabilnej geopolityce, w kontekście wojny tuż za wschodnią granicą, warto pomyśleć o alternatywnym kanale – „światłowodzie w chmurze”, czyli podkładzie satelitarnym. Jeśli możemy poprowadzić taki łącznik nad ziemią, to dlaczego nie skorzystać z tej możliwości?

Jak obecnie wygląda zainteresowanie Starlinkiem w Polsce?

Zainteresowanie systemem rośnie. Na początku, kiedy sektor obrony cywilnej został wprost i wyraźnie wymieniony w ustawie, duża część sektora publicznego musiała zacząć się tym interesować, co wymagało wielu działań informacyjnych kierowanych do dużych podmiotów. Sektor prywatny miał nieco większą świadomość, ale wyzwania związane z możliwością zakupu usług były istotne.

Zanim pojawiły się firmy oferujące nie tylko sprzęt, ale i kompleksowe usługi, trudno było np. podpiąć kartę do systemu, otrzymać polską fakturę czy podpisać umowę z odroczonym terminem płatności. Z perspektywy sektora publicznego wyzwaniem było również wzięcie udziału w postępowaniu publicznym i złożenie dokumentów zgodnie ze wzorem umowy klienta. Takie kwestie organizacyjne były praktycznie nie do przeskoczenia bez obecności resellera w Polsce.

Edukacja w zakresie możliwości systemu satelitarnego pozostaje procesem nieustannym. Trzeba rozmawiać, publikować informacje i uświadamiać użytkowników, bo często ludzie pozostają zamknięci w swoich „kontenerach myślowych” i wymagają pewnej stymulacji, aby otworzyć się na nowe rozwiązania. Nawet najprostsze zastosowania systemu bywają dla wielu osób nieoczywiste.

Dziękuję za rozmowę!