Polacy częścią przełomowej misji ESA

Misja LISA (Laser Interferometer Space Antenna) Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) będzie pierwszym w historii kosmicznym obserwatorium fal grawitacyjnych, które zalicza się do najtrudniejszych do zaobserwowania zjawisk we Wszechświecie. Projekt uznawany jest za jedną z najbardziej wymagających technologicznie inicjatyw w historii ESA. Start zaplanowano na 2035 rok.

W projekcie uczestniczy m.in. firma Sener Polska, która odpowiada za rozwój kluczowych mechanizmów o wyjątkowo wysokiej precyzji działania. Spółka poinformowała, że wartość kontraktu przemysłowego, w którym uczestniczy, przekracza 55 milionów euro.

Misja LISA ma umożliwić obserwację fal grawitacyjnych o znacznie niższych częstotliwościach niż te rejestrowane obecnie przez naziemne obserwatoria, takie jak LIGO. Dzięki temu naukowcy będą mogli analizować zjawiska niewidoczne dla klasycznych teleskopów, w tym zderzenia supermasywnych czarnych dziur czy procesy zachodzące we wczesnym Wszechświecie.

Eksperci podkreślają, że projekt może doprowadzić do fundamentalnych odkryć dotyczących natury czasoprzestrzeni oraz rozszerzyć obecne modele fizyki. Sama misja uznawana jest za jedno z najbardziej zaawansowanych technologicznie przedsięwzięć w historii ESA.

„Misja LISA może zrewolucjonizować sposób, w jaki rozumiemy Wszechświat. Wprowadzi zupełnie nowy kierunek w obserwacji zjawisk, których do tej pory nie byliśmy w stanie dostrzec. Skala naszego zaangażowania i kontrakt przekraczający 55 mln euro pokazuje, że jako polska firma uczestniczymy w tym projekcie, nie tylko jako dostawcy technologii, ale również jako jego współtwórcy” – mówi Jakub Pierzchała, Dyrektor Generalny Sener Polska.

Polska spółka we współpracy z hiszpańskim oddziałem Sener i siecią dostawców odpowiada za rozwój istotnych elementów dwóch podsystemów: MLTS (MOSA Locking & Tracking Subsystem) oraz HGAS (High Gain Antenna System). Działania prowadzone są w ścisłej współpracy z głównymi integratorami misji – OHB System AG oraz Thales Alenia Space Italia.

Zakres odpowiedzialności jest szeroki i obejmuje zarówno zaawansowane zadania inżynieryjne, jak i koordynację całego łańcucha dostaw. Specjaliści Sener Polska opracowują i weryfikują rozwiązania mechaniczne oraz termiczne, dbają o najwyższe standardy jakości oraz zarządzają pracami podwykonawców z kilku krajów europejskich.

W ramach podsystemu MLTS firma dostarcza oprzyrządowanie dla teleskopów MOSA (Mechanical-Optical Sub-Assembly). Na każdym z trzech satelitów znajdą się dwa takie zestawy, co oznacza, że w kosmos trafi łącznie sześć kompletów. Elementy te obejmują m.in. mechanizmy zabezpieczające teleskop podczas startu rakiety, siłownik podtrzymująco-zwalniający (HDRA), który uwolni teleskop po wejściu na orbitę, oraz precyzyjne systemy jego obracania i pozycjonowania.

Wymagana dokładność ruchu sięga poziomu około 2,5 nanoradiana, co stanowi niespotykaną w dotychczasowych misjach kosmicznych precyzję. Dla HGAS rozwijana jest antena, mechanizmy jej precyzyjnego ustawiania oraz mechanizm podtrzymująco-zwalniający.

„Pracujemy nad rozwiązaniami, które wymagają precyzji przekraczającej standardy stosowane w dotychczasowych projektach kosmicznych. Osiągnięcie takiej dokładności wymaga zastosowania nowych technologii, rozwijanych specjalnie na potrzeby tej misji. To dla nas wyzwanie, a jednocześnie potwierdzenie, że możemy działać na najwyższym, międzynarodowym poziomie” – podkreśla Beata Wiertel, Project Manager w Sener Polska.

Istotnym elementem obu podsystemów są nowe technologie oparte na aktuatorach piezoelektrycznych, czyli urządzeniach, które zmieniają prąd w ruch. Instrumenty te są wspierane przez dedykowane enkodery i elektronikę sterującą. Dodatkowe wyzwania pojawiają się w podsystemie MLTS, gdzie konieczne jest zastosowanie materiałów o bardzo niskiej magnetyczności oraz eliminacja wszelkich mikrozakłóceń mogących wpłynąć na wyniki pomiarów. Oznacza to m.in. brak luźnych elementów i rozwój nowych mechanizmów zwalniających, zaprojektowanych specjalnie z myślą o tej misji.

Warto zauważyć, że zaangażowana w misję LISA jest również polska firma Creotech Instruments. Z informacji przekazanych w 2025 r. wynika, że spółka zrealizuje zadania dotyczące montażu, integracji i testowania elektroniki modułów dla podsystemu Cold Gas Micro Propulsion firmy Leonardo. Odpowiada on za precyzyjne pozycjonowanie satelitów tworzących konstelację LISA.

Więcej o szczegółach misji Europejskiej Agencji Kosmicznej o nazwie LISA (Laser Interferometer Space Antenna) znajdą Państwo pod załączonym linkiem. TUTAJ

Źródło: Sener Polska/Space24.pl