Kosmiczne oczy Wojska Polskiego. „To nie tylko prestiż, ale i realna siła” [WYWIAD]

Rozwój wojskowych zdolności satelitarnych staje się jednym z kluczowych elementów współczesnego systemu obrony Państwa. Polska, uruchamiając własne satelity rozpoznawcze i rozwijając kolejne programy, dołącza do grona państw budujących suwerenność informacyjną w oparciu o dane z orbity. O tym, jak nowe satelity radarowe i optyczne wpisują się w potrzeby Sił Zbrojnych RP oraz jakie realne korzyści operacyjne przynoszą, rozmawiamy z płk. Grzegorzem Matyją, Dowódcą Centrum Operacji Satelitarnych ARGUS.

Mateusz Mitkow, redaktor prowadzący Space24.pl: Niedawno byliśmy świadkami wyniesienia na orbitę pierwszego satelity Sił Zbrojnych RP. Został on opracowany przez firmę ICEYE jako jedna z trzech jednostek radarowych zakontraktowanych w ramach programu MikroSAR. Jakie praktyczne możliwości rozpoznawcze i operacyjne zyskuje Wojsko Polskie dzięki satelitom MikroSAR?

Płk Grzegorz Matyja, Zastępca Szefa Agencji Rozpoznania Geoprzestrzennego i Usług Satelitarnych, Dowódca Centrum Operacji Satelitarnych: System opracowany i dostarczony przez ICEYE Polska, we współpracy z Wojskowymi Zakładami Łączności Nr 1, stanowi istotny postęp w dziedzinie technologii satelitarnej oraz jej zastosowania w operacjach wojskowych i obronnych. Ten nowoczesny system został zaprojektowany w celu zapewnienia SZ RP zwiększonej świadomości sytuacyjnej, przewagi strategicznej oraz efektywności operacyjnej, niezależnie od warunków pogodowych i pory dnia. Dzięki wykorzystaniu technologii radaru z syntetyczną aperturą (SAR), system ten oferuje szereg funkcjonalności, które mogą bezpośrednio wspierać wojsko i jego działania w różnych scenariuszach operacyjnych.

Jedną z kluczowych zalet systemu jest jego zdolność do prowadzenia ciągłego nadzoru i monitorowania, zapewniając niemalże w czasie rzeczywistym zobrazowania o wysokiej rozdzielczości. Jest to szczególnie istotne dla operacji wojskowych wymagających terminowego rozpoznania terenu, ruchów przeciwnika lub potencjalnych zagrożeń. Zdolność do działania w każdych warunkach atmosferycznych sprawia, że siły zbrojne mogą uzyskać kluczowe informacje również w sytuacjach, w których tradycyjne systemy optyczne byłyby ograniczone przez zachmurzenie, ciemność lub niekorzystne warunki pogodowe.

Integracja tego systemu może znacząco usprawnić planowanie i realizację operacyjną Wojska Polskiego, dostarczając szczegółowych danych wspierających decyzje zarówno na poziomie strategicznym, jak i taktycznym.

Ponadto, na podstawie pozyskanych danych, użytkownik ma możliwość śledzenia i analizy zmian w środowisku, takich jak zmiany w infrastrukturze czy ukształtowaniu terenu, co pozwala na ulepszenie strategii obrony narodowej oraz działań w zakresie reagowania kryzysowego. Dodatkowo, zdolność satelitów SAR do częstego ponownego przelotu nad obszarami zainteresowania umożliwia wojsku bieżące uzyskiwanie zobrazowań, co jest kluczowe dla utrzymania aktualnej świadomości sytuacyjnej.

W kontekście bezpieczeństwa narodowego, system ten zapewnia także istotne wzmocnienie zdolności obronnych. Umożliwia monitorowanie granic, infrastruktury krytycznej oraz obiektów strategicznych, gwarantując szybką i skuteczną reakcję wojska na pojawiające się zagrożenia. Możliwość wykrywania i śledzenia ruchu pojazdów, statków i statków powietrznych na podstawie dokładnych danych stanowi poziom precyzji nadzoru, który nie jest osiągalny przy użyciu tradycyjnych systemów satelitarnych. System może również wspierać kluczowe zadania takie jak ocena potencjału bojowego, identyfikacja celów strategicznych i operacyjnych, wsparcie dla broni precyzyjnego rażenia dalekiego zasięgu oraz ocena skutków uderzeń, w tym analiza zniszczeń.

Co więcej, system może wspierać operacje prowadzone przez siły NATO, UE oraz ONZ, dostarczając cennych informacji wywiadowczych w działaniach bojowych, stabilizacyjnych i humanitarnych. Może również przyczynić się do aktualizacji wojskowych map topograficznych i produktów analizy terenu, zapewniając nieprzerwaną świadomość sytuacyjną w szerokim zakresie scenariuszy operacyjnych.

Jak wygląda proces przekazywania i obsługi danych pochodzących z satelitów ICEYE?

Proces przekazywania i obsługi danych z satelitów ICEYE opiera się na pracy konstelacji satelitów radarowych SAR, która umożliwia planowanie zobrazowań i dostarczanie produktów w bardzo krótkim czasie. W pierwszym kroku użytkownik określa swoje potrzeby, przede wszystkim obszar zainteresowania (AOI), oczekiwaną częstotliwość rewizyt oraz parametry obrazowania. Zlecenie może być realizowane w sposób zautomatyzowany poprzez API ICEYE albo kanałem operacyjnym – bezpośrednio z udziałem Działu Obsługi Klienta. W przypadku usług o podwyższonym priorytecie, takich jak Tactical Access, możliwe jest uzyskanie gwarantowanych terminów realizacji, dużej elastyczności planowania oraz bardzo krótkich czasów wykonania zadania – nawet poniżej godziny.

Po przyjęciu zlecenia satelity wykonują obserwację w technologii SAR, co oznacza możliwość pozyskiwania danych niezależnie od pory dnia i warunków atmosferycznych. Charakterystyka radaru SAR oraz możliwości sterowania wiązką pozwalają zarówno na zobrazowanie większych obszarów, jak i na uzyskanie obrazów o wysokiej rozdzielczości. Dzięki liczebności konstelacji możliwe jest częste pokrycie wybranych rejonów świata, co ma znaczenie zwłaszcza przy monitorowaniu zmian i sytuacji dynamicznych.

Następnie pozyskane dane są przekazywane ze satelity do stacji naziemnych w trybie szybkiego downlinku i poddawane przetwarzaniu, po czym trafiają do użytkownika w standardowych formatach jako gotowe produkty obrazowe. W zależności od konfiguracji usługi możliwa jest dostawa w niemal rzeczywistym czasie, co pozwala na szybkie reagowanie i analizę zdarzeń na Ziemi. Dodatkowo, w wybranych wariantach, szczególnie w ramach rozwiązań o charakterze obronnym, dostępna jest opcja tzw. suwerennego przetwarzania, czyli bezpośredniego odbioru i przetwarzania danych w kraju klienta, co zwiększa kontrolę nad obiegiem informacji i skraca czas uzyskania produktu.

W najbliższych latach Wojsko Polskie pozyska zarówno satelity z programu MikroGLOB, jak i francuskie satelity optyczne budowane przez firmę Airbus. Jakie znaczenie będą miały te dwie konstelacje dla całości rozwijanego systemu obserwacji Ziemi i na jakim etapie są obecnie realizowane te programy?

System POLEOS to jeden z głównych elementów na drodze do osiągnięcia przez Polskę pełnej autonomii i suwerenności w zakresie satelitarnej obserwacji Ziemi. Pozyskane satelity będą wykorzystywane zarówno na potrzeby wojskowe, jak i cywilne. Już wkrótce Polska będzie miała największe możliwości w tym zakresie spośród wszystkich państw europejskich. Polska kupiła w grudniu 2022 r. dwa zaawansowane satelity obserwacyjne oraz kompletny segment naziemny. Producentem jest Airbus Defence and Space.

Z rozpoczęciem projektu weszliśmy do pierwszej ligi państw pozyskujących zobrazowania satelitarne. To nie tylko prestiż, ale i realna siła – zwiększająca nasze możliwości rozpoznawcze, obronne i decyzyjne o bardzo wysokiej rozdzielczości (VHR). Oficjalna nazwa francuskich satelitów to Airbus S950 VHR. Satelitom towarzyszyć będzie krajowa stacja odbiorcza, która powstanie w Polsce i pozwoli na przetwarzanie danych w trybie natychmiastowym. Z wojskowego punktu widzenia - ogromny skok technologiczny. Bez pośredników, bez oczekiwania na okno dostępu, które dziś często hamują szybkość zdobywania informacji. Dwa satelity POLEOS są obecnie w końcowej fazie integracji w zakładach Airbus w Tuluzie. Start misji zaplanowano do 2027 r. z Gujany Francuskiej.

Program MikroGlob ma na celu znaczące zwiększenie zdolności rozpoznania obrazowego Sił Zbrojnych RP. Nowa technologia uzupełni dotychczasowe systemy, podnosząc efektywność działań operacyjnych na każdym szczeblu dowodzenia. Rozszerzone możliwości przyczynią się do poprawy bezpieczeństwa oraz skuteczności w realizacji zadań zarówno o charakterze militarnym, jak i w zarządzaniu kryzysowym.

Integralną częścią systemu będzie segment naziemny, składający się z dwóch komponentów, tj. Kontroli Misji oraz Przetwarzania Danych Obrazowych. Pierwszy odpowiada za dwukierunkową komunikację z satelitami, zarządzanie telemetrią oraz odbiór danych obrazowych poprzez stacje naziemne. Drugi komponent zapewni szybkie przetwarzanie i analizę danych, dostarczając niezbędnych informacji dla działań operacyjnych. Te zaawansowane technologicznie jednostki zostaną wyposażone w instrumenty optyczne zdolne do pozyskiwania i przesyłania danych obrazowych Ziemi w zakresie bliskiej podczerwieni oraz światła widzialnego.

Program MikroGlob to nie tylko technologiczny awans dla polskiej armii, ale także symbol rosnącej roli Polski w europejskim sektorze kosmicznym. Dzięki zaangażowaniu specjalistów z rodzimych firm, Siły Zbrojne RP zyskają nowoczesne narzędzia do monitorowania i reagowania na zagrożenia, co przełoży się na zwiększenie ich niezależności operacyjnej, a także bezpieczeństwa narodowego. Zakończenie realizacji programu i związane z tym wyniesienie satelitów oraz osiągnięcie przez nie niskiej orbity heliosynchronicznej (SSO) przewidziano w I kwartale 2027 r.

4 grudnia 2025 r. podpisano również porozumienie w zakresie udostępnienia SZ RP systemu łączności satelitarnej - Wideband Global SATCOM (WGS). Jakie zdolności zapewni Siłom Zbrojnym RP to rozwiązanie?

Postępująca dekompozycja porządku międzynarodowego w sposób niekorzystny wpływa na środowisko bezpieczeństwa kraju. Kształtujące się środowisko bezpieczeństwa cechuje niepewność i nieprzewidywalność.

Otaczające nas wielodomenowe środowisko oraz konieczność prowadzenia działań połączonych sprawiają, że procesy realizowane w zakresie rozpoznania, dowodzenia, rażenia i logistyki są coraz bardziej złożone. Jedynie wykorzystanie nowoczesnych, odpornych na zakłócenia systemów łączności pozwoli zapewnić wysoką mobilność wojsk przy zachowaniu zdolności do skutecznego oddziaływania na przeciwnika.

Wraz z doskonaleniem środków i sposobów prowadzenia walki, rosną również potrzeby w zakresie sprawnej i bezpiecznej wymiany informacji między dowództwami i sztabami wszystkich poziomów dowodzenia oraz platformami bojowymi (środkami walki). Temu wyzwaniu musi sprostać system łączności, którego doskonalenie uwarunkowane jest postępem technologicznym.

W celu zapewnienia łączności o zasięgu rozległym i globalnym jednym ze sposobów zapewnienia bezpiecznej i odpornej na zakłócenia łączności jest wykorzystanie dostępu do zasobów satelitarnych w ramach bilateralnej współpracy z USA, tj. zasobów konstelacji wojskowej Wideband Global SATCOM (WGS).

Wykorzystanie zasobów systemu WGS pozwoli na ograniczenie pozyskiwania zasobów komercyjnych, które nie gwarantują zapewnienia ciągłości świadczenia usług. Przystąpienie do programu WGS pozwala na zwiększenie odporności łączności satelitarnej na zakłócenia poprzez możliwość wykorzystania odpowiednich technologii polegających na potencjalnym wykorzystaniu nowych i chronionych formatów sygnałów Protected Tactical Waveform (PTW).

Dodatkowo udział w programie WGS wpisuje się w tendencję polegającą na zwiększeniu niezawodność i dywersyfikacji zasobów widmowych poprzez pozyskiwania pasma i usługi satelitarne od różnych dostawców na różnych orbitach.

Czy dostrzegacie ewentualne zagrożenia z korzystania z zagranicznych systemów łączności satelitarnej, takich jak WGS ?

Trwający konflikt zbrojny na Ukrainie pokazał, że w chwili obecnej niezwykle ważne jest posiadanie systemów oferujących bardzo wysoki poziom bezpieczeństwa, niezawodności i odporności na zakłócenia. W chwili obecnej jedynie systemy wojskowej łączności satelitarnej, tzw. MILSATCOM są w stanie zapewnić wysoki poziom bezpieczeństwa i odporności na zakłócenia celowe. Stworzenie stronie polskiej warunków umożliwiających dostęp do zasobów satelitarnych w ramach multilateralnego porozumienia dotyczącego rozwoju zasobów konstelacji wojskowej WGS jest jednym ze sposobów zapewnienia Siłom Zbrojnym RP dostępu do takich zasobów.

Ciągle rosnące potrzeby SZ RP w zakresie zapewnienia łączności o zasięgu globalnym oraz rosnąca świadomość znaczenia domeny operacyjnej przestrzeni kosmicznej jako odrębnego środowiska działań spowodowały potrzebę pozyskania systemów satelitarnych.

Dostępne dla SZ RP zasoby systemu WGS zapewnią zdolność w zakresie organizacji odpornych na zakłócenia sieci i kierunków satelitarnych do czasu pozyskania przez Polskę własnego satelity telekomunikacyjnego z zastosowanymi efektywnymi mechanizmami bezpieczeństwa i odporności na zakłócenia, a po uruchomieniu narodowego satelity telekomunikacyjnego stanowić będą element dywersyfikacji zdolności o zasięgu globalnym.

W chwili obecnej Siły Zbrojne RP korzystają głównie z zasobów satelitarnych dostarczanych przez operatorów komercyjnych oraz z systemów UHF TACSAT. Korzystanie z usług oferowanych przez operatorów komercyjnych nie gwarantuje ciągłości i niezawodności obiegu informacji w trakcie konfliktu zbrojnego lub w sytuacjach kryzysowych, w których dostawca komercyjny nie będzie w stanie świadczyć usług.

Niektóre państwa, takie jak USA, Francja czy Nowa Zelandia, postanowiły utworzyć swoje Siły Kosmiczne lub Siły Powietrzno-Kosmiczne. Czy utworzenie takiej formacji w przypadku Polski miałoby sens, biorąc pod uwagę obecne zagrożenia i możliwości?

Nie tylko wskazane państwa utworzyły takie Siły Kosmiczne lub Siły Powietrzno-Kosmiczne, jest to generalnie trend zauważalny w wielu innych państwach zwłaszcza tych, które posiadały zasoby satelitarne oprócz wymienionych, m.in. Niemcy, Turcja, czy Australia. W chwili obecnej nie ma planów powstania takich sił w Polsce, natomiast co należy podkreślić, jest to kierunek jaki powinien być brany pod uwagę, jeżeli podjęte będą decyzje o rozbudowie zasobów satelitarnych SZ RP o inne typy satelitów np. satelity łączności satelitarnej tym bardziej, że przestrzeń kosmiczna jest jedną z pięciu domen operacyjnych.

Dziękuje za rozmowę!