POLSA kontra polski astronauta. Agencja odpowiada na zarzuty

Spór między Polską Agencją Kosmiczną i dr. Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim nie ogranicza się już wyłącznie do oceny programu łączności satelitarnej UE. W jego centrum znalazły się także zarzuty o próbę uciszania krytyki, kwestie bezpieczeństwa państwa oraz sposób prowadzenia publicznej debaty o projektach strategicznych.

Geneza sporu

21 maja 2026 roku TVN24 poinformowało o oficjalnym piśmie prezes Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA) Marty Wachowicz, w którym odnosi się do ostatnich publicznych wypowiedzi polskiego astronauty na temat działalności Agencji, projektów strategicznych, polityki państwa w obszarze bezpieczeństwa i współpracy międzynarodowej.

Spór ma źródło w posiedzeniu Rady POLSA z 11 maja br. poświęconym finansowaniu sektora kosmicznego. Jak wynika z pisma, astronauta miał podczas spotkania m.in. zakwestionować zaangażowanie Polski w program IRIS², sugerując, że projekt w większym stopniu realizuje interesy Niemiec i Francji niż Polski.

22 maja Uznański-Wiśniewski opublikował oświadczenie, w którym stwierdził, że nie otrzymał oficjalnego pisma od POLSA, a jego treść zna jedynie z doniesień medialnych. Ocenił również, że postulaty dotyczące ograniczenia jego wypowiedzi mają charakter prób „cenzury i marginalizowania głosów krytycznych”.

„Moja wypowiedź dotyczyła tego, że większość środków przeznaczonych na program IRIS² trafi do firm spoza Polski, gdzie głównymi beneficjentami będą firmy z Niemiec i Francji, z powodu braku wystarczających możliwości technologicznych polskich firm w budowie satelitów telekomunikacyjnych. Mam nadzieję, że wraz z rozwojem polskich kompetencji w tym zakresie w przyszłości to się zmieni” – napisał.

Uznański-Wiśniewski dodał, że podczas wspomnianego posiedzenia Rady POLSA zadał prezes Wachowicz „szereg pytań dot. braku działań Agencji w 2025 i 2026 r.”, realizacji programów edukacyjnych w ramach polskiej misji kosmicznej oraz rozwoju Narodowego Systemu Informacji Satelitarnej. W ocenie astronauty „brak merytorycznych odpowiedzi prezes POLSA na te pytania budzi poważny niepokój”.

Stanowisko POLSA

W związku z sytuacją redakcja Space24.pl skierowała pytania do Polskiej Agencji Kosmicznej. W odpowiedzi prezes Agencji dr Marta Ewa Wachowicz podkreśliła, że udział Polski w programie IRIS² ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa oraz budowy suwerenności technologicznej.

„Rząd Premiera Donalda Tuska konsekwentnie dąży do wzmacniania bezpieczeństwa oraz suwerenności technologicznej Polski. Wyrazem tego podejścia jest udział Polski w europejskim strategicznym programie IRIS. Program zapewni Polsce dostęp do bezpiecznej łączności satelitarnej dla administracji rządowej, Sił Zbrojnych RP i infrastruktury krytycznej. Inwestycja w IRIS² poprzez Krajowy Plan Odbudowy zapewni Polsce nie tylko gwarantowany dostęp do bezpiecznych usług komunikacyjnych, ale podniesie wpływ na europejski rynek kosmiczny, umożliwi rozwój nowych usług i wesprze wzrost gospodarczy” – podkreśliła dr Marta Wachowicz.

„To strategiczna inwestycja w bezpieczeństwo narodowe, niezależność technologiczną i prestiż Polski na arenie europejskiej i światowej. To inwestycja, która będzie generować zwroty przez kolejne dziesięciolecia poprzez stworzenie stałych zdolności operacyjnych, wzrost kompetencji sektora kosmicznego oraz systematyczne powiększanie udziału polskiego przemysłu w europejskich łańcuchach wartości” – dodała prezeska POLSA.

W przesłanym stanowisku prezes POLSA podkreśla, że udział Polski w programie IRIS² ma znaczenie wykraczające poza rozwój samego sektora kosmicznego. Jak zaznacza, projekt stanowi element budowy bezpieczeństwa państwa oraz technologicznej niezależności kraju. W jej ocenie podważanie założeń programu lub rozpowszechnianie nieprecyzyjnych informacji może negatywnie wpływać na strategiczne interesy Polski i jej wiarygodność wobec partnerów europejskich.

„W czasach dezinformacji musimy konsekwentnie stać na straży strategicznego rozwoju sektora kosmicznego i naszych zdolności technologicznych. Jestem zobowiązana do tego, aby zawsze jednoznacznie reagować na dezinformację wymierzoną w strategiczny rozwój Polski i budowanie suwerenności technologicznej” – podkreśla prezes POLSA.

POLSA wskazuje, że kluczowe projekty powinny być omawiane w ramach uzgodnień międzyresortowych, a nie w debacie medialnej. „Strategiczne projekty nie powinny być przedmiotem publicznych dyskusji, narażających Polskę na podważanie wiarygodności w oczach naszych sojuszników” – przekazała prezes Wachowicz.

W stanowisku pojawia się także apel o ostrożność w publicznych wypowiedziach dotyczących projektów strategicznych, które – zdaniem POLSA – mogą być wykorzystywane w działaniach dezinformacyjnych.

Reorganizacja Agencji

Konflikt wokół IRIS² zbiegł się w czasie z reorganizacją samej Polskiej Agencji Kosmicznej. Do ministra finansów Andrzeja Domańskiego trafił list podpisany przez grupę pracowników POLSA, którzy alarmowali o „demontażu” Agencji i znaczącym odpływie kadr. Według autorów pisma pracę miała stracić nawet jedna trzecia zatrudnionych. Jednak prezes POLSA odrzuca te zarzuty.

„W ostatnim roku dokonano reorganizacji i wzmocnienia struktur wewnętrznych, których celem jest dostosowanie instytucji do nowych wyzwań technologicznych, geopolitycznych i operacyjnych. Obejmuje on porządkowanie procesów, budowę kompetencji eksperckich, zwiększanie efektywności działania oraz tworzenie nowoczesnego modelu zarządzania odpowiadającego rosnącej roli sektora kosmicznego w systemie bezpieczeństwa państwa i rozwoju gospodarki” – odpowiedziała prezes Wachowicz.

W stanowisku przypomniano, że zgodnie z nowymi przepisami (Ustawa o działalności kosmicznej) POLSA odpowiada m.in. za wydawanie zezwoleń na prowadzenie działalności kosmicznej, prowadzenie rejestru obiektów kosmicznych oraz nadzór nad operatorami sektora kosmicznego. Co szczególnie ważne, Ustawa wprowadza także mechanizmy odpowiedzialności cywilnej operatorów, obowiązek ubezpieczenia działalności kosmicznej oraz formalny system nadzoru państwa nad misjami kosmicznymi realizowanymi przez polskie podmioty, a to Agencja ma za zadanie prowadzić nadzór w tym zakresie.

„Procesy i zadania realizowane przez Agencję mają więc coraz większe znaczenie dla usług świadczonych przez przedsiębiorstwa innych kluczowych sektorów gospodarczych. Przeprowadzone działania reorganizacyjne tworzą więc silny fundament pod realizację strategicznych programów dla Polski. Wprowadzone w ostatnim roku działania naprawcze pozwalają obecnie koncentrować się na kluczowych zadaniach, a jednocześnie dają gwarancję unikania błędów, jakie zdarzały się w przeszłości” – podkreśliła.

Apel o współpracę

POLSA zaznacza, że aktualna sytuacja geopolityczna, w połączeniu z dynamicznym rozwojem sektora New Space czy Space 4.0, wymusza zasadniczą zmianę sposobu postrzegania przestrzeni kosmicznej. Jest to jeden z kluczowych elementów systemu bezpieczeństwa, odporności państwa i rozwoju gospodarczego. 

W tym kontekście istotnym elementem działań POLSA jest m.in. rozwijanie Narodowego Systemu Informacji Satelitarnej (NSIS), który ma zapewnić administracji publicznej i służbom państwowym skuteczny dostęp do danych satelitarnych wspierających bezpieczeństwo, zarządzanie kryzysowe, monitoring środowiska oraz planowanie strategiczne. 

POLSA podkreśliła również, że obecny moment jest kluczowy dla budowy długoterminowych kompetencji technologicznych Polski oraz zwiększenia znaczenia krajowego sektora kosmicznego w Europie. W jej ocenie strategiczne inwestycje realizowane wspólnie z ESA i partnerami unijnymi mają stworzyć fundament pod rozwój nowoczesnych technologii, zarówno związanych z bezpieczeństwem państwa, jak i zastosowaniami cywilnymi.

„Apeluję do ekspertów, mediów i organizacji, zatroskanych o rozwój polskiego sektora kosmicznego i budowę ekosystemu bezpieczeństwa Polski – wszystkie ręce na pokład i razem walczmy o strategiczne programy technologiczne dla Polski. To czas budowania suwerenności technologicznej. Wierzę, że wspólne wysiłki przyczynią się także do wykorzystania środków na ten cel środków z ESA w ramach zdobywania kompetencji technologicznych polskich podmiotów, oraz że decyzja o utworzeniu Centrum ESA w Polsce, które będzie dedykowane obszarowi bezpieczeństwa i dual-use, również będzie impulsem do rozwoju nowych technologii” – podsumowała prezes Marta wachowicz w odpowiedzi dla Space24.pl.