Pościg na orbicie. Polska buduje satelitę do zadań specjalnych

Szczególne zainteresowanie wzbudziły manewry rosyjskiego satelity Kosmos 2612, który zbliżył się do satelity radarowego firmy ICEYE. Według dostępnych danych odległość między obiektami mogła w momencie największego zbliżenia wynieść zaledwie 26 metrów. Tak niewielki dystans stwarza potencjalne możliwości prowadzenia szczegółowej obserwacji satelity, a także podejmowania innych działań w jego bezpośrednim otoczeniu, w tym o charakterze ofensywnym.

Przypadek ten zwraca uwagę na rosnące znaczenie precyzyjnego manewrowania na orbicie. Technologie RPO umożliwiają m.in. zbliżanie się do satelitów, ich inspekcję i ocenę stanu technicznego. W bardziej zaawansowanych zastosowaniach mogą stanowić podstawę serwisowania, transportu lub zmiany położenia danych obiektów. Zdolności te mają również znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa infrastruktury orbitalnej, zarówno w kontekście monitorowania innych obiektów, jak i potencjalnego oddziaływania na satelity.

Polska rozwija własne zdolności RPO

W ostatnich latach Polska znacząco rozwinęła swoje zdolności kosmiczne, szczególnie w obszarze rozpoznania satelitarnego. Polacy tworzą również technologie z zakresu RPO. Przykładem jest program RAVEN (Rendezvous And Proximity Vehicle for ENabling multi-mission), który jest rozwijany w ramach programu Future Launchers Preparatory Programme (FLPP) Europejskiej Agencji Kosmicznej.

Projekt prowadzi polskie konsorcjum, którego liderem jest PIAP Space. Uczestniczą w nim również Creotech Instruments, Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa, Wojskowa Akademia Techniczna, GMV Polska, WB Space, Space scAvengers oraz Zaitra. Wsparcie instytucjonalne i merytoryczne zapewniają Polska Agencja Kosmiczna (POLSA), Ministerstwo Rozwoju i Technologii oraz Ministerstwo Obrony Narodowej.

Celem przedsięwzięcia jest rozwój technologii dla satelity wielozadaniowego, który mógłby wykonywać złożone manewry w pobliżu innych obiektów, prowadzić ich inspekcję, a w dalszej perspektywie wspierać operacje transportowe i serwisowe na orbicie.

Projekt znajduje się obecnie w fazie B1, obejmującej szczegółową definicję koncepcji misji i wymagań systemu. Pierwsza misja demonstracyjna, RAVEN DEMO I, jest planowana na 2029 r. Jej zadaniem będzie przetestowanie kluczowych technologii w warunkach kosmicznych.

Wśród przewidywanych elementów demonstracji znajdują się zmiany orbity, manewry fazujące oraz kontrolowane operacje w bliskiej odległości od innych obiektów. Program zakłada przeprowadzenie trzech misji demonstracyjnych do 2034 roku. W dłuższej perspektywie zdobyte kompetencje mogą znaleźć zastosowanie w logistyce orbitalnej, inspekcji satelitów i rozwoju usług serwisowych.

PIAP Space wskazuje również na zastosowania technologii RPO w obszarze bezpieczeństwa. W oficjalnym komunikacie firma wymienia m.in. aktywne „odstraszanie” niepożądanych obiektów na orbicie.

„Warto podkreślić, że program firmy PIAP Space jest jednym z najbardziej zaawansowanych przedsięwzięć realizowanych obecnie przez polski sektor kosmiczny. Łączy on kompetencje przedsiębiorstw, instytutów badawczych oraz administracji publicznej, tworząc fundament pod rozwój krajowych technologii transportu kosmicznego, robotyki orbitalnej oraz autonomicznych operacji na orbicie.” – mówi Sergiusz Sawin, CEO PIAP Space.

Bezpieczeństwo Polski

„Znaczenie takich technologii może rosnąć wraz z rozbudową polskiej infrastruktury satelitarnej, w tym systemów wykorzystywanych na potrzeby obronności. Im większa liczba satelitów realizujących zadania rozpoznawcze, tym istotniejsze stają się możliwości monitorowania ich stanu technicznego, utrzymywania ich sprawności i zapewniania warunków do niezakłóconej i bezpiecznej realizacji zadań. To ostatnie staje się coraz większym problemem dla satelitów ICEYE” – podkreśla Mateusz Krawczak, Project Manager w PIAP Space.

Obecnie Polska dysponuje czterema satelitami radarowymi ICEYE, działającymi w ramach systemu POLSARIS, czterema jednostkami optoelektronicznymi systemu MikroGlob oraz trzema satelitami konstelacji PIAST. W 2027 r. na orbitę mają trafić również dwa satelity optyczne Pléiades Neo firmy Airbus, zakupione przez Polskę w grudniu 2022 r.

Rozbudowa krajowych zdolności satelitarnych rodzi pytanie nie tylko o dostęp do danych z orbity, ale również o możliwości utrzymania sprawności i bezpieczeństwa wykorzystywanych systemów. Technologie RPO mogą w przyszłości pomóc w inspekcji satelitów, diagnozowaniu problemów technicznych i realizacji wybranych czynności serwisowych. Operacje w pobliżu innych obiektów mogą mieć również znaczenie dla rozpoznania sytuacji na orbicie.

„Skuteczne reagowanie na zagrożenia wymaga dedykowanych rozwiązań technicznych, odpowiednich procedur oraz zdolności do wykrywania i oceny niebezpiecznych zachowań innych obiektów. Projekt RAVEN stanowi jeden z naszych kroków w kierunku rozwijania polskich kompetencji w tym obszarze” – mówi Paweł Paśko, Dyrektor Programu RAVEN.