Teleskop Nancy Grace Roman wystartował. Wyniósł go Falcon Heavy

Start misji odbył się 30 sierpnia 2026 r. z Centrum Kosmicznego im. Johna F. Kennedy’ego na Florydzie. Falcon Heavy wystartował ze stanowiska Launch Complex 39A i skierował obserwatorium na trajektorię prowadzącą do drugiego punktu libracyjnego układu Słońce–Ziemia (L2), oddalonego od naszej planety o około 1,5 mln kilometrów.

NASA spodziewa się, że Teleskop Nancy Grace Roman dotrze w rejon L2 po około 100 dniach, w trakcie których prowadzone będą rozkładanie, uruchamianie i kalibracja instrumentów nowego obserwatorium.

Kosmiczny Teleskop Nancy Grace Roman jest jednym z najważniejszych nowych obserwatoriów astronomicznych NASA. Został on zaprojektowany przede wszystkim do prowadzenia szerokich przeglądów nieba i obserwowania ogromnych obszarów jednocześnie.

Najważniejszym instrumentem obserwatorium jest Wide Field Instrument (WFI) – kamera o rozdzielczości ponad 300 megapikseli, wyposażona w 18 detektorów. Instrument będzie prowadził obserwacje w zakresie światła widzialnego i bliskiej podczerwieni. Jego pole widzenia będzie około 100 razy większe niż w przypadku teleskopu Hubble’a.

Drugim instrumentem jest Koronograf CGI. Jego zadaniem będzie demonstracja technologii bezpośredniego obrazowania egzoplanet. Koronograf ma ograniczać światło pochodzące od gwiazdy, dzięki czemu możliwe będzie wykrywanie znacznie słabszego światła odbitego od krążących wokół niej planet. Instrument ma przede wszystkim charakter demonstracyjny i pozwoli przetestować rozwiązania, które mogą znaleźć zastosowanie w przyszłych obserwatoriach przeznaczonych do bezpośredniego obrazowania egzoplanet.

Warto zauważyć, że teleskop Nancy Grace Roman ma zwierciadło główne o średnicy 2,4 metra, czyli takie samo jak Hubble’a. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii waży ono jednak zaledwie około 186 kg, czyli mniej niż jedną czwartą masy zwierciadła Hubble’a. Całe obserwatorium ma masę około 4,1 tony.

Co ciekawe, zwierciadło teleskopu Nancy Grace Roman było pierwotnie przeznaczone do programu satelitów rozpoznawczych Narodowego Biura Rozpoznania USA (National Reconnaissance Office, NRO). Sprzęt pochodził z anulowanego programu Future Imagery Architecture. Nie oznaczało to jednak prostego przeniesienia gotowego komponentu do nowego teleskopu. Zwierciadło zostało zmodyfikowane, a konstrukcję obserwatorium dostosowano do wymagań związanych z obserwacjami astronomicznymi.

Jednym z najważniejszych zadań nowego obserwatorium NASA będzie poszukiwanie planet pozasłonecznych. Teleskop wykorzysta do tego dwie metody – tranzytów oraz mikrosoczewkowania grawitacyjnego.

W pierwszym przypadku teleskop będzie obserwował niewielkie spadki jasności gwiazd powodowane przejściem planety przed ich tarczami. NASA szacuje, że nowy teleskop może wykryć nawet 100 tys. egzoplanet, wykorzystując różne techniki obserwacyjne, w tym tranzyty. Będą to przede wszystkim planety znajdujące się na stosunkowo bliskich orbitach wokół swoich gwiazd.

Drugą metodą będzie mikrosoczewkowanie grawitacyjne. Zjawisko to występuje, gdy grawitacja bliższej gwiazdy lub planety zakrzywia światło odleglejszego obiektu. Metoda pozwoli teleskopowi badać zupełnie inną populację planet, w tym obiekty znajdujące się na dalszych orbitach, planety o masie zbliżonej do Ziemi lub Marsa, a nawet tzw. planety swobodne, które nie są związane grawitacyjnie z żadną gwiazdą.

Naukowcy spodziewają się, że mikrosoczewkowanie pozwoli odkryć ponad tysiąc nowych planet, w tym wiele znajdujących się w odległościach orbitalnych słabo dostępnych dla innych metod obserwacyjnych. Nancy Grace Roman będzie przy tym monitorował setki milionów gwiazd znajdujących się w kierunku centralnej części Drogi Mlecznej.

Teleskop ma również pomóc w odpowiedzi na jedno z najważniejszych pytań współczesnej kosmologii – dlaczego Wszechświat rozszerza się coraz szybciej.

Obserwacje prowadzone przez teleskop Nancy Grace Roman pozwolą badać ciemną energię, a także ciemną materię, które odpowiadają łącznie za zdecydowaną większość zawartości Wszechświata, choć ich natura wciąż pozostaje zagadką. Obserwatorium będzie prowadziło wielkoskalowe przeglądy galaktyk i supernowych, dostarczając danych pozwalających dokładniej badać historię oraz tempo ekspansji Wszechświata.

NASA zakłada, że pierwsze obserwacje naukowe zostaną rozpoczęte po zakończeniu około trzymiesięcznego procesu uruchamiania teleskopu, a pierwsze obrazy naukowe mają być dostępne na początku 2027 r. Podstawowa misja została zaplanowana na pięć lat, z możliwością jej przedłużenia o kolejne pięć.

Głównymi międzynarodowymi partnerami NASA w tym projekcie są Europejska Agencja Kosmiczna (ESA), której członkiem jest Polska, Japońska Agencja Kosmiczna JAXA, Francuska Agencja Kosmiczna (CNES) oraz niemiecki Instytut Maxa Plancka ds. Astronomii (MPIA).

Źródło: NASA/PAP/Space24.pl