Polski sektor kosmiczny potrzebuje większego wsparcia

Raport NCBR przedstawia aktualny stan rozwoju polskiego sektora kosmicznego, analizując najważniejsze trendy technologiczne, poziom finansowania badań oraz bariery ograniczające dalszy rozwój branży.

Autorzy opracowania zwracają uwagę, że światowy sektor kosmiczny przechodzi obecnie głęboką transformację napędzaną przez rozwój prywatnych przedsiębiorstw, nowe modele biznesowe oraz spadek kosztów wynoszenia ładunków na orbitę. W efekcie rośnie liczba obiektów trafiających w przestrzeń kosmiczną, a coraz większe znaczenie zyskują usługi wykorzystujące dane satelitarne.

Według raportu wartość globalnego rynku kosmicznego w 2024 roku była szacowana na 418–613 mld dolarów, natomiast do 2035 roku może wzrosnąć nawet do 1,7 bln dolarów.

Polska branża rośnie

Dynamiczny rozwój polskiej branży kosmicznej rozpoczął się po przystąpieniu Polski do Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) w 2012 roku. Członkostwo w organizacji umożliwiło krajowym przedsiębiorstwom oraz jednostkom naukowym udział w europejskich programach kosmicznych i wejście do międzynarodowych łańcuchów dostaw.

Obecnie w Polsce działa ponad 400 firm związanych z sektorem kosmicznym, które zatrudniają około 15 tys. specjalistów. Według danych NCBR wartość krajowego rynku kosmicznego w 2024 roku wyniosła około 2 mld zł.

Istotną częścią polskiej branży pozostaje segment usług opartych na danych satelitarnych. Obejmuje on m.in. obserwację Ziemi, teledetekcję oraz systemy informacji przestrzennej. Krajowe przedsiębiorstwa rozwijają rozwiązania wykorzystywane m.in. w monitorowaniu środowiska, rolnictwie, zarządzaniu kryzysowym, administracji publicznej oraz bezpieczeństwie.

Rozwój tego obszaru wspierają także inicjatywy związane z budową krajowej infrastruktury do odbioru, przetwarzania i udostępniania danych satelitarnych, a także udział Polski w europejskim programie obserwacji Ziemi Copernicus.

Rosną aktywność badawcza i kompetencje naukowe

NCBR wskazuje, że wraz z rozwojem przedsiębiorstw zwiększa się również potencjał naukowy kraju. Około 50 jednostek badawczych regularnie prowadzi prace związane z technologiami kosmicznymi, a kolejne 30 realizuje pojedyncze projekty w tym obszarze.

Rosną również kompetencje edukacyjne. Na polskich uczelniach rozwijane są kierunki związane z technologiami kosmicznymi, m.in. na Akademii Górniczo-Hutniczej, Politechnice Warszawskiej, Wojskowej Akademii Technicznej oraz Politechnice Wrocławskiej. Łącznie na kierunkach istotnych dla sektora kosmicznego kształci się ponad 27 tys. studentów.

W ostatnich latach wyraźnie wzrosła także liczba projektów badawczo-rozwojowych związanych z sektorem kosmicznym. Według danych przytoczonych przez NCBR liczba takich przedsięwzięć zwiększyła się z 20 w 2017 roku do 179 w 2024 roku. Łączna wartość projektów realizowanych w latach 2017–2025 wyniosła blisko 6 mld zł, z czego około 80 proc. środków przeznaczono na projekty o charakterze aplikacyjnym.

Wsparcie NCBR

Istotną rolę w rozwoju krajowych technologii kosmicznych odgrywają środki publiczne. Jak wynika z raportu, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w latach 2008–2024 dofinansowało 124 projekty związane z sektorem kosmicznym o łącznej wartości około 1,1 mld zł.

Wsparcie obejmowało przede wszystkim technologie satelitarne i orbitalne, systemy obserwacji Ziemi, teledetekcję oraz rozwiązania nawigacyjne. Finansowano również projekty dotyczące technologii materiałowych oraz systemów napędowych.

Efektem tych działań jest rozwój krajowych kompetencji w zakresie budowy własnych platform satelitarnych. W raporcie wskazano m.in. program PIAST, którego trzy nanosatelity zostały zbudowane w Polsce oraz wyniesione na orbitę w 2025 roku, system EagleEye, czyli pierwszą polską wysokorozdzielczą platformę mikrosatelitarną, a także satelitarny system detekcji i komunikacji dla rakiet suborbitalnych oraz projekt konstelacji satelitów REC, oparty na platformie Raccoon.

„Wsparcie Centrum nie ogranicza się tylko do finansowania prac B+R. W ramach programów dla uczelni wyższych i podnoszenia kompetencji finansowano także projekty związane z kształceniem dla sektora. Dodatkowo, we współpracy z Polską Agencją Kosmiczną i Agencją Rozwoju Przemysłu przez Akces NCBR realizowany jest program akceleracyjny SpaceTech” – komentuje Katarzyna Krok, kierownik Sekcji Analiz i Ewaluacji w NCBR.

Projekty te pokazują, że Polska stopniowo zwiększa swoje kompetencje w zakresie projektowania, budowy i wykorzystania własnych systemów satelitarnych.

Potrzebne bardziej ukierunkowane wsparcie

Mimo dynamicznego rozwoju autorzy raportu wskazują, że sektor nadal mierzy się z istotnymi ograniczeniami. Jednym z głównych problemów pozostaje niewystarczający poziom finansowania badań i rozwoju oraz brak stabilnych instrumentów wspierających przedsiębiorstwa na kolejnych etapach rozwoju technologii.

Według NCBR rozwiązaniem mogłoby być uruchomienie bardziej celowanych programów wsparcia na B+R skierowanych przede wszystkim do małych i średnich przedsiębiorstw, które stanowią podstawę polskiej branży kosmicznej.

Autorzy zwracają szczególną uwagę na potrzebę finansowania projektów znajdujących się na niższych poziomach gotowości technologicznej (TRL 1–6). To właśnie na tym etapie powstają najbardziej innowacyjne rozwiązania, jednak jednocześnie charakteryzują się one największym ryzykiem technologicznym.

Raport wskazuje trzy obszary, które mogą mieć szczególne znaczenie dla przyszłego rozwoju polskiego sektora kosmicznego. Są to technologie zarządzania i usuwania śmieci kosmicznych, sztuczna inteligencja oraz centra danych satelitarnych, a także komunikacja kwantowa.

Według NCBR technologie związane z usuwaniem śmieci kosmicznych będą zyskiwać na znaczeniu wraz ze wzrostem liczby obiektów na orbicie okołoziemskiej. Z kolei wykorzystanie sztucznej inteligencji do analizy danych satelitarnych może stać się jednym z kluczowych kierunków rozwoju usług kosmicznych, szczególnie ze względu na rosnącą ilość informacji pozyskiwanych przez satelity.

Autorzy raportu podkreślają, że Polska posiada kompetencje pozwalające jej rozwijać własne specjalizacje w globalnym sektorze kosmicznym. Dalszy rozwój branży będzie jednak zależał od utrzymania ciągłości finansowania projektów badawczo-rozwojowych oraz stworzenia mechanizmów pozwalających firmom przechodzić od etapu demonstracji technologii do wdrożeń rynkowych.

Więcej informacji oraz szczegółowe dane zawarto w raporcie dostępnym pod załączonym linkiem

Źródło: NCBR/Space24.pl