Kosmos bez precedensu. Jak może wyglądać konflikt na orbicie?

Od regionalnych zakłóceń sygnału GPS, przez kinetyczne ataki antysatelitarne, aż po detonację jądrową na niskiej orbicie okołoziemskiej – Stany Zjednoczone regularnie organizują warsztaty, symulacje i gry wojenne, przygotowując swoich strategów na najbardziej skrajne scenariusze konfliktu w przestrzeni kosmicznej.

Jedno z większych tego typu wydarzeń odbyło się w styczniu br. w Mitchell Institute’s Spacepower Advantage Center of Excellence (MI-SPACE). Ten czołowy amerykański think tank z obszaru lotnictwa i kosmosu zgromadził ponad 50 ekspertów zajmujących się bezpieczeństwem kosmicznym, aby przeanalizować możliwą dynamikę przyszłych konfliktów w przestrzeni kosmicznej.

Cztery zespoły geograficzne skonfrontowano z pięcioma sekwencjami eskalujących zdarzeń w przestrzeni kosmicznej. Scenariusze miały ujawnić główne wyzwania i dylematy stojące przed siłami kosmicznymi USA oraz państwami sojuszniczymi. Zadaniem uczestników było utrzymanie space superiority, czyli przewagi kosmicznej, w warunkach jej podważania przez Chiny, Rosję lub Iran, działające samodzielnie albo w koordynacji.

Zamglona domena i normalizacja agresji na orbicie

Najważniejsze lekcje, spostrzeżenia i rekomendacje z warsztatu zostały w ubiegłym miesiącu przedstawione w raporcie „Space Superiority Through the Spectrum of Conflict”. Jego lektura daje aktualny obraz amerykańskiego myślenia o prowadzeniu działań w przestrzeni kosmicznej, dlatego powinna zostać uważnie przeanalizowana również w Polsce i innych państwach europejskich. Jest to tym ważniejsze, że wciąż brakuje historycznych studiów przypadków dotyczących konfliktów w kosmosie, a sama domena kosmiczna jest dziś bardziej kontestowana niż kiedykolwiek wcześniej.

Po pierwsze, symulacje pokazały, że konflikt w kosmosie jest znacznie bardziej skomplikowany, niż zakładali jego uczestnicy. Decydują o tym przede wszystkim dwa czynniki: wyjątkowo gęsta „mgła wojny” oraz brak jasnych norm postępowania. Właśnie dlatego przestrzeń kosmiczna coraz częściej przypomina szarą strefę działań hybrydowych i podprogowych, w której trudno ocenić intencje przeciwnika, dobrać właściwą reakcję i kontrolować ryzyko eskalacji.

Drugim problemem jest postępująca normalizacja agresywnych zachowań na orbicie. Sprzyjają jej rosnąca liczba incydentów, trudności z przypisaniem odpowiedzialności oraz brak zdecydowanych reakcji. Najlepiej widać to w przypadku ataków niekinetycznych, szczególnie w domenie cybernetycznej i elektromagnetycznej, które dziś dzieją się nad naszymi głowami na porządku dziennym.

Paradoks kosmicznych norm reagowania

Dlatego, zdaniem ekspertów uczestniczących w warsztacie, kluczowe jest wprowadzenie większej jasności zarówno w rozumieniu sytuacji, jak i w reagowaniu na zagrożenia. W pierwszym przypadku podstawowe znaczenie ma świadomość sytuacyjna w kosmosie, czyli dostęp do sensorów oraz zdolności przetwarzania danych pozwalających wykrywać, identyfikować i oceniać zagrożenia. W drugim najważniejsze jest wypracowanie jasnych i szeroko akceptowanych norm zachowania w przestrzeni kosmicznej.

Problem polega jednak na tym, czy w obecnych warunkach rywalizacji geopolitycznej taki konsensus jest w ogóle możliwy. Równie problematyczne jest to, że z góry określone zasady mogą ograniczać strategiczną niejasność państwa co do sposobu jego odpowiedzi. W praktyce może to zachęcać przeciwników do testowania granic, a tym samym zwiększać prawdopodobieństwo wrogich działań. Ten paradoks dobrze oddaje trudność budowania skutecznego odstraszania w kosmosie i pokazuje, dlaczego nawet jasne normy muszą pozostawiać przestrzeń na elastyczność.

Komunikacja, zdolności i odstraszanie

Według ekspertów skuteczność odstraszania i zarządzania eskalacją w razie konfliktu może zwiększyć konsekwentna komunikacja strategiczna, prowadzona zarówno wewnętrznie, jak i na zewnątrz. Chodzi o jasne nazywanie zagrożeń oraz wskazywanie ich sprawców, aby kształtować percepcję sytuacji i budować poparcie dla podejmowanych działań zaradczych.

Aby jednak takie działania były możliwe, państwo musi najpierw dysponować odpowiednio szerokim wachlarzem zdolności. Raport podkreśla, że im więcej opcji reakcji posiada decydent, tym skuteczniej może zarządzać eskalacją. Równie istotne jest zwiększanie odporności systemów kosmicznych, na przykład przez większą redundancję, rozproszone konstelacje czy zdolność szybkiego uzupełniania poniesionych strat. Wskazuje to na komplementarny charakter odstraszania przez ukaranie i odstraszania przez odmowę.

Czas na kosmiczny wargaming w Polsce

To nie są już rozważania zarezerwowane wyłącznie dla największych mocarstw kosmicznych. Dotyczą wszystkich państw, które posiadają systemy kosmiczne albo są od nich zależne, a więc w praktyce niemal wszystkich współczesnych państw. Dotyczy to także Polski, która powinna wypracować własny zbiór zasad reagowania na wrogie działania wymierzone w krajowe zdolności kosmiczne. Takie podejście musiałoby opierać się na spójnej komunikacji strategicznej oraz realnych zdolnościach, bez których nawet najlepiej sformułowane zasady pozostaną pustą deklaracją.

Dlatego również Polska potrzebuje podobnych symulacji i ćwiczeń, zarówno na poziomie narodowym, jak i międzynarodowym. Kosmiczny wargaming pomógłby wojskowym i decydentom lepiej zrozumieć strategiczne położenie państwa w domenie kosmicznej, przetestować możliwe scenariusze kryzysowe i wypracować sposoby wzmacniania bezpieczeństwa polskich systemów kosmicznych.